Gözaltı Sebepleri ve Prosedürleri
- Av. Oğulcan PEHLİVAN
- 23.05.2024
- Güncelleme: 28.10.2026
- Okuma süresi 3 dk.
Gözaltı süresi yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez; müdafi yardımından yararlanma hakkı her aşamada vardır.
Gözaltı nedir?
Gözaltı, yakalanan kişinin soruşturmanın yürütülmesi amacıyla cumhuriyet savcısının emriyle sınırlı bir süre özgürlüğünden yoksun bırakılmasıdır. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 91. maddesi uyarınca gözaltına alınabilmesi için bu tedbirin soruşturma bakımından zorunlu olması ve kişinin suç işlediğini düşündüren somut delillerin bulunması gerekir. Gözaltı bir ceza değil, geçici bir koruma tedbiridir.
Gözaltı süresi
Gözaltı süresi, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez; yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmek için zorunlu süre bu süreye dâhil değildir. Toplu olarak işlenen suçlarda, delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle cumhuriyet savcısı gözaltı süresinin her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün süreyle uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir. Süre dolduğunda kişi ya serbest bırakılır ya da hâkim önüne çıkarılır.
Gözaltındaki kişinin hakları
Gözaltına alınan kişiye isnat edilen suç ve hakları derhâl bildirilir. Susma hakkı vardır; ifade vermeye zorlanamaz. Her aşamada müdafi yardımından yararlanabilir ve müdafiiyle vekâletname aranmaksızın görüşebilir (CMK m.154/1). Ancak devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar, terör suçları ve örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen uyuşturucu ticareti suçlarında bu hak, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla yirmi dört saat kısıtlanabilir; bu süre içinde ifade alınamaz (CMK m.154/2). Yakalanan kişinin bir yakınına veya belirleyeceği bir kişiye gecikmeksizin haber verilir. Gözaltına alınırken ve serbest bırakılırken sağlık kontrolünden geçirilmesi gerekir.
Gözaltına itiraz
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 91. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca yakalama işlemine, gözaltına alma veya gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin yazılı emre karşı; yakalanan kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derecede kan hısmı sulh ceza hâkimliğine başvurarak derhâl serbest bırakılmayı isteyebilir. Sulh ceza hâkimi, başvuruyu en geç yirmi dört saat içinde inceleyerek sonuçlandırır.
Gözaltı süreleri bir bakışta
| Durum | Azami süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel kural | Yakalama anından itibaren 24 saat; en yakın hâkime götürülme için zorunlu süre buna dâhil değildir ve 12 saati aşamaz | CMK m.91/1 |
| Toplu olarak işlenen suçlar | Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle, her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatma | CMK m.91/3 |
| Kolluk amirinin suçüstü hâlinde gözaltı kararı (kanunda sayılan suçlar) | 24 saate kadar; toplumsal olaylarda ve toplu suçlarda 48 saate kadar. Kişi en geç 48 saat, toplu suçlarda dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır | CMK m.91/4 |
| Müdafiyle görüşmenin kısıtlanması (belirli suçlar) | Hâkim kararıyla 24 saat; bu sürede ifade alınamaz | CMK m.154/2 |
Yakınınız gözaltına alındıysa ne yapmalısınız?
- Gözaltına alınan kişinin hangi kolluk biriminde bulunduğunu ve dosyanın hangi Cumhuriyet başsavcılığında yürütüldüğünü öğrenin. Kanun, yakalama ve gözaltının savcının emriyle bir yakına gecikmeksizin bildirilmesini öngörür (CMK m.95).
- Bir müdafi görevlendirin. Kişi müdafi seçecek durumda değilse ve istiyorsa baro tarafından müdafi atanır (CMK m.147).
- Gözaltı kararının hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsanız, eşi ve birinci veya ikinci derece kan hısımları da sulh ceza hâkimliğine başvurabilir (CMK m.91/5).
- Gözaltına alınan kişi yabancıysa ve yazılı olarak karşı çıkmamışsa, durum vatandaşı olduğu devletin konsolosluğuna bildirilir (CMK m.95/2).
Haksız gözaltı için tazminat istenebilir mi?
Evet. Kanunda belirtilen koşullar dışında yakalanan, kanuni gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan, yakalanması yakınlarına bildirilmeyen veya kanuna uygun olarak yakalandıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığına ya da beraatine karar verilen kişi, maddi ve manevi zararlarını Devletten isteyebilir (CMK m.141). Başvuru, kararın kesinleştiğinin ilgiliye tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde yapılmalıdır (CMK m.142). Kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararına dayanan bazı talepler, 2024 değişikliğiyle ağır ceza mahkemesi yerine Tazminat Komisyonu’na yapılır.
Sık sorulan sorular
Gözaltı süresi uzatılabilir mi?
Toplu olarak işlenen suçlarda, delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle Cumhuriyet savcısı gözaltı süresinin, her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir. Uzatma emri gözaltındaki kişiye derhâl tebliğ edilir.
Gözaltında ifade vermek zorunda mıyım?
Hayır. Kimliğinize ilişkin soruları doğru cevaplamak zorundasınız; ancak size yüklenen suç hakkında açıklama yapmamak kanuni hakkınızdır ve bu hak ifade öncesinde size hatırlatılmalıdır (CMK m.147).
Ailemin gözaltına alındığımdan haberi olur mu?
Evet. Yakalama, gözaltına alma ve gözaltı süresinin uzatılması, Cumhuriyet savcısının emriyle bir yakınınıza veya belirlediğiniz bir kişiye gecikmeksizin bildirilir.
Gözaltına itiraz edersem ne kadar sürede sonuç alırım?
Sulh ceza hâkimi başvuruyu evrak üzerinden inceler ve derhâl, en geç yirmi dört saat dolmadan sonuçlandırır. Hâkim gözaltını yerinde bulmazsa kişi serbest bırakılır.
Kaynaklar
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 91, 95, 141, 142, 147, 154
Bu yazı 28 Ekim 2026 tarihinde güncel mevzuata göre genişletilmiştir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Somut uyuşmazlığınız için bir avukata danışmanız önerilir. Yazı yayım tarihindeki mevzuat ve uygulamaya göre hazırlanmış olup sonraki değişiklikleri yansıtmayabilir.