Anlaşmalı Boşanma: Hukuki Süreç ve İşleyişi
- Av. Oğulcan PEHLİVAN
- 23.05.2024
- Güncelleme: 28.10.2026
- Okuma süresi 3 dk.
Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve protokolün hâkim tarafından uygun bulunması anlaşmalı boşanmanın temel şartlarıdır.
Anlaşmalı boşanmanın şartları
Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin açtığı davayı kabul etmesi gerekir. Hâkim, tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulmalıdır. Bu şartlar gerçekleştiğinde evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı kabul edilir.
Protokolde neler yer almalı?
Boşanma protokolü; müşterek çocukların velayeti, velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocukla kişisel ilişkisinin günleri ve saatleri, iştirak nafakasının tutarı ve artış oranı, varsa yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat talepleri ile eşyaların ve malvarlığının paylaşımını açıkça düzenlemelidir. Protokolde düzenlenmeyen konular sonradan ayrı davalara konu olabileceğinden, metnin eksiksiz hazırlanması süreci kısaltır ve yeni uyuşmazlıkları önler.
Süreç nasıl işler?
Dava dilekçesi ve taraflarca imzalanmış protokol, yetkili aile mahkemesine sunulur. Mahkeme duruşma günü belirler ve her iki eşin de duruşmada bizzat hazır bulunması gerekir; vekil aracılığıyla irade beyanı yeterli değildir. Hâkim, tarafların beyanlarını alır ve protokolü uygun bulursa genellikle tek duruşmada boşanmaya karar verir. Taraflar istinaf hakkından feragat ederse karar, gerekçenin tebliğini beklemeden kısa sürede kesinleşebilir.
Dikkat edilmesi gerekenler
Hâkim, özellikle çocukların yararını gözeterek protokolde değişiklik yapılmasını isteyebilir; taraflar bu değişikliği kabul etmezse dava anlaşmalı boşanma olarak sonuçlanamaz. Mal rejiminin tasfiyesi protokolde açıkça düzenlenmezse, boşanmadan sonra ayrı bir dava konusu olur. Yoksulluk nafakası ve tazminattan feragat edilecekse bu da açıkça yazılmalıdır. Anlaşmalı boşanma kararı kesinleştikten sonra protokol hükümleri ilam niteliği kazanır ve icra yoluyla takip edilebilir.
Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma arasındaki farklar
| Anlaşmalı boşanma | Çekişmeli boşanma | |
|---|---|---|
| Kanuni dayanak | TMK m.166/3 | TMK m.161–166 |
| Evlilik süresi şartı | En az bir yıl | Aranmaz |
| İspat | Boşanma sebebinin ispatı gerekmez; eşlerin beyanı yeterlidir | Dayanılan boşanma sebebi delillerle ispat edilmelidir |
| Protokol | Mali sonuçlar ve çocukların durumu için zorunlu | Talepler mahkemece karara bağlanır |
| Süreç | Çoğunlukla tek duruşma; eşler bizzat hazır bulunur | Tanık, bilirkişi ve birden fazla duruşma gerekebilir |
Yetkili mahkeme hangisidir?
Boşanma davasında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168). Dava aile mahkemesinde görülür. Protokolde düzenlenmeyen mal rejiminin tasfiyesi davası da boşanma davasında yetkili olan mahkemede açılabilir (TMK m.214).
Anlaşma duruşmada bozulursa ne olur?
Eşlerden biri duruşmada protokole onay vermez veya hâkimin önerdiği değişiklikleri kabul etmezse anlaşmalı boşanma kararı verilemez. Bu durumda dava, boşanma sebeplerinin ispatı gereken çekişmeli bir yargılamaya dönüşebilir. Bu nedenle protokolün, duruşmadan önce her iki eşin de üzerinde gerçekten uzlaştığı bir metin olması önemlidir.
Sık sorulan sorular
Evliliğimiz bir yıldan kısa sürdü, anlaşmalı boşanabilir miyiz?
Hayır. Türk Medeni Kanunu m.166/3, anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olmasını arar. Bir yıl dolmadan eşler ancak kanundaki diğer boşanma sebeplerine dayanarak dava açabilir.
Duruşmaya gitmeden, avukat aracılığıyla anlaşmalı boşanabilir miyim?
Hayır. Kanun, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesini şart koşar. Avukatınız duruşmada sizinle birlikte bulunabilir, ancak sizin yerinize irade beyanında bulunamaz.
Hâkim protokolü değiştirebilir mi?
Evet. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişiklikler her iki eşçe kabul edilirse boşanmaya karar verilir.
Protokolde mal paylaşımını düzenlemezsek ne olur?
Mal rejiminin tasfiyesi boşanmadan sonra ayrı bir davanın konusu olur. Bu dava, boşanma davasında yetkili olan mahkemede açılabilir. Sonradan uyuşmazlık yaşamamak için paylaşımın protokolde açıkça düzenlenmesi önerilir.
Boşanma davası reddedilirse yeniden ne zaman dava açılabilir?
2024 yılında değişen TMK m.166/4 uyarınca, herhangi bir boşanma sebebiyle açılan davanın reddi kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamamışsa, eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 166, 168, 214
Bu yazı 28 Ekim 2026 tarihinde güncel mevzuata göre genişletilmiştir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Somut uyuşmazlığınız için bir avukata danışmanız önerilir. Yazı yayım tarihindeki mevzuat ve uygulamaya göre hazırlanmış olup sonraki değişiklikleri yansıtmayabilir.